Türkiye, aktif fay hatları üzerinde yer aldığı için deprem, günlük hayatın göz ardı edilemeyecek bir gerçeğidir. Konut sahibiyseniz bu riske karşı maddi önlem almanız gerekir. Ayrıca satın almayı planlıyorsanız olası bir deprem sonrası oluşabilecek hasarların nasıl karşılanacağını önceden bilmelisiniz.
Deprem Sigortası (DASK) Nedir?
DASK, 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu kapsamında oluşturulmuş zorunlu bir sigorta sistemidir, Doğal Afet Sigortaları Kurumu tarafından yürütülür. Amaç, deprem ve depremin doğrudan neden olduğu hasarlar karşısında konut sahiplerine belirli bir teminat sağlamaktır. Sistem sayesinde, büyük çaplı afetlerde ortaya çıkabilecek maddi kayıpların tamamen bireylere ait olmasının önüne geçilmesi hedeflenir.
DASK sigortası, yalnızca mesken niteliğindeki taşınmazlar için düzenlenir, teminat kapsamı bina ile sınırlıdır. Yani poliçe, arsa değerini, eşyaları ya da kira kaybını değil, yapının kendisinde meydana gelen maddi hasarı esas alır. Sigorta bedeli ve teminat limitleri her yıl güncellenebilir, Resmî Gazete’de yayımlanan düzenlemelere göre belirlenir.
Sigortayı yaptırmanız için tapu bilgileri, açık adres, brüt yüzölçümü, yapı tarzı ve inşa yılı gibi bilgileri beyan etmeniz gerekir. Poliçe genellikle bir yıl süreyle geçerlidir, süresi dolmadan yenilemeniz gerekir. Aksi hâlde resmi işlemlerde / abonelik süreçlerinde sorun yaşayabilirsiniz. Yani DASK sistemi, bireysel bir tercih olmaktan ziyade, kamu düzeni içinde zorunlu bir uygulama niteliği taşır.
DASK Zorunlu mu? Yasal Düzenlemeler
Zorunlu deprem sigortası, adından da anlaşılacağı üzere kanuni bir yükümlülüktür. 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu, belediye sınırları içinde kalan ve tapuya kayıtlı meskenler için bu sigortanın yaptırılmasını şart koşar. Konut sahibiyseniz veya yeni bir konut satın alıyorsanız, poliçe yaptırmanız gerekir. Bu zorunluluk doğrudan mevzuattan kaynaklanır, isteğe bağlı bir uygulama değildir.
Tapu işlemleri sırasında geçerli bir DASK poliçe numarası ibraz etmeniz zorunludur. Aynı şekilde elektrik ve su aboneliklerinde de poliçe bilgisi talep edilir. Uygulama, sistemin fiilen hayata geçirilmesini sağlamak amacıyla getirilmiştir. Eğer poliçeniz yoksa bazı resmi işlemleri tamamlayamazsınız. Dolayısıyla yalnızca hukuki değil, pratik bir zorunluluk da söz konusudur.
Zorunluluk yalnızca ilk poliçe düzenlenirken değil, her yıl yenileme sürecinde de devam eder. Poliçe süresi dolduğunda teminat sona ereceğinden yeniden düzenleme yapmanız gerekir. Yenileme yapılmadığı sürece, kanuni yükümlülük yerine getirilmiş sayılmaz. Ayrıca olası bir hasar durumunda teminat hakkınızı kaybedebilirsiniz.
Kanun, teminat kapsamını ve azami limitleri belirlerken uygulama esaslarını Doğal Afet Sigortaları Kurumu’na bırakmıştır. Güncel teminat tutarları / prim tarifeleri kurum tarafından ilan edilir. Bu nedenle poliçe düzenlerken güncel verilere göre hareket etmeniz gerekir. Mevzuat açık şekilde sigortayı zorunlu tutar, siz de bu yükümlülüğü zamanında yerine getirmelisiniz.
DASK Hangi Yapıları Kapsar?
Zorunlu deprem sigortası, kanunda belirtilen niteliklere sahip mesken türü yapılar için geçerlidir. Belediyeler tarafından verilen yapı ruhsatına tabi olan, konut olarak kullanılan bağımsız bölümler için poliçe düzenlenmesi zorunludur. Taşınmazınızın hukuki niteliğini tapu kaydından kontrol etmeniz gerekir. Çünkü kapsam, yapının kullanım amacına ve resmi kaydına göre belirlenir. Mesken olarak kayıtlı bir bağımsız bölüm için sigorta yaptırmanız gerekirken tamamen ticari amaçla kullanılan bazı yapılar kapsam dışında kalabilir. Genel olarak kapsam dahilindeki yapılar şunlardır:
- Tapuya kayıtlı ve özel mülkiyete tabi meskenler
- Kat mülkiyeti kurulmuş bağımsız bölümler
- Kat irtifakı tesis edilmiş ve konut olarak kullanılan bağımsız bölümler
- Doğal afetler sonrası devlet tarafından yaptırılan veya kredi desteği ile inşa edilen konutlar
- Kooperatif konutları
Bunların dışında, kamu kurumlarına ait hizmet binaları, tamamen ticari veya sanayi amacıyla kullanılan yapılar, henüz tapuya kayıtlı olmayan ruhsatsız binalar zorunlu kapsam dışında olabilir. Bu nedenle poliçe yaptırmadan önce taşınmazınızın hukuki durumunu netleştirmeniz ve resmi kayıtlara göre işlem yapmanız gerekir. Yanlış beyan, ileride hak kaybı yaşamanız gibi önemli sorunlara yol açabilir.
DASK Sigortası Neleri Teminat Altına Alır?
DASK sigortası, depremin doğrudan neden olduğu maddi hasarları teminat altına alır. Bunun yanında deprem sonucu meydana gelen yangın, infilak ve yer kayması gibi olaylar da poliçe kapsamında değerlendirilir. Teminat, yapının ana taşıyıcı sistemine, bütünlüğüne yönelik zararları esas alır. Yani yapının içinde bulunan her şey kapsam dışıdır.
Kolonlar, kirişler, ana duvarlar, temel, merdivenler, çatılar ve binanın ortak kullanım alanları teminat kapsamındadır. Hasar tespiti, deprem sonrası yapılan teknik inceleme doğrultusunda belirlenir. Ödeme de poliçede yer alan teminat limiti çerçevesinde yapılır. Arsa payı, dekoratif unsurlar, taşınır eşyalar teminatın içinde yer almaz.
Sigorta bedeli, konutun brüt yüzölçümünün metrekare başına belirlenen azami tutarla çarpılmasıyla hesaplanır. Bu nedenle poliçe düzenlerken verdiğiniz bilgilerin doğru olması gerekir. Eksik ya da hatalı beyan, hasar anında tazminat sürecini olumsuz etkileyebilir. Teminatın sınırlarını bilerek hareket etmeniz ise olası bir deprem sonrasında beklentilerinizi doğru yönetmenizi sağlar.
DASK'ın Kapsamadığı Durumlar
Zorunlu deprem sigortası belirli risklerle sınırlı bir güvence sunar ve kapsamı kanunla açık şekilde çizilmiştir. Dolayısıyla her türlü zararın karşılanacağını düşünmemelisiniz. Poliçenin kapsam dışı bıraktığı durumları bilmeniz gerekir. DASK sigortası yalnızca deprem ve buna bağlı risklerle sınırlıdır. Kapsam dışında kalan başlıca durumlar şunlardır:
- Arsa değeri
- Konut içindeki taşınır eşyalar
- Kira kaybı ve geçici konaklama giderleri
- Kâr kaybı
- Manevi tazminat talepleri
- Deprem dışında meydana gelen sel, fırtına, dolu gibi hasarlar
- İş yerleri ve tamamen ticari amaçlı kullanılan binalar
Daha geniş kapsamlı bir koruma istiyorsanız, ek teminatlar içeren konut sigortası gibi farklı ürünleri ayrıca değerlendirmeniz gerekir. Ancak zorunlu sistem yalnızca kanunda belirtilen risklerle sınırlıdır ve bu sınırların dışına çıkmaz. Konut sigortası, kapsamın dışında kalan haller için iyi bir ek güvencedir. Konutun bulunduğu bölge, çevresi ya da risk oluşturabilecek diğer unsurlar düşünüldüğünde konut sigortası desteği gereklilik haline gelebilir.
DASK Primi Nasıl Hesaplanır?
DASK primi, teknik ve coğrafi kriterlere göre hesaplanır. Hesaplamada konutun bulunduğu deprem risk bölgesi, yapı tarzı (betonarme, yığma vb.), brüt yüzölçümü ve yapı yaşı dikkate alınır. Her biri belirlendikten sonra metrekare başına bir prim tutarı belirlenir ve toplam prim, konutun alanı ile bu birim fiyatın çarpılması sonucu ortaya çıkar.
Ayrıca azami teminat tutarı da kurum tarafından belirlenir, her yıl güncellenebilir. Bu nedenle prim hesaplaması sabit değildir, yapının özelliklerine göre değişiklik gösterir. Deprem riski yüksek bölgelerde prim tutarı daha yüksek olacağı gibi riski düşük alanlarda daha az olabilir. Bu durum risk esaslı fiyatlandırma ilkesinin bir sonucudur. Bu nedenle poliçe düzenlenmeden önce güncel teminat limitleri ve prim tutarlarının kontrol edilmesi, doğru bütçe planlaması açısından önem taşır.
Poliçe düzenlerken verdiğiniz bilgilerin doğruluğu her sigorta türünde olduğu gibi DASK'ta da büyük önem taşır. Yanlış beyan, hem prim tutarını hem de hasar anındaki ödeme sürecini etkileyebilir. Poliçenizi her yıl yenilemeniz de zorunludur, aksi hâlde teminat sona erer. Dolayısıyla süre takibini yapmalı, kesintisiz koruma sağlamalısınız. Hem yasal yükümlülüğünüzü yerine getirmek hem de olası bir afet sonrası maddi güvence sağlamak için süreci dikkatle yönetmeniz gerekir.