Plansız eğitim politikaları ve artan işsizlik, ülkedeki muhtemel eğitim süresindeki düşüşü etkilemeye devam ediyor. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK), bir kişinin eğitimde geçirmesi beklenen toplam örgün eğitim süresini ortaya koyan "Muhtemel Eğitim Süresi" istatistiklerine göre ise 2020’den bu yana düşüş sürüyor.
Buna göre ilkokula başlama çağındaki bir bireyin en yüksek eğitim seviyesini tamamlayana kadar eğitim hayatında geçirmesi muhtemel süre 2025’te 16,8 yıl olarak hesaplandı. Bu oran 2020’de 19,1 olurken 2021’de 18,8, 2022’de 18,2 oldu. 2023 yılında da durum değişmedi. 2023’te 17,9’a dek gerileyen muhtemel eğitim süresi 2024’te 17,2’ye düştü. Böylelikle son 5 yılda muhtemel eğitim süresi 2,3 yıl azaldı.
2025 yılında ilkokul çağındaki bir bireyin ortaöğretimi tamamlayana kadar eğitimde geçirmesi muhtemel süre 11,9 yıl, okul öncesi eğitimde ise 1,6 yıl olarak hesaplandı. İl düzeyinde en yüksek muhtemel eğitim süresi, 18,6 yılla Bayburt ve Karabük’te gerçekleşti. Bu ili, 18,4 yılla İstanbul, 18,3 yılla Dersim izledi. Aynı süreçte muhtemel eğitim süresi en düşük olan il 13,8 yılla Şanlıurfa olurken, bu ili 14,1 yılla Şırnak ve 14,3 yılla Muş takip etti.
İlkokula başlama çağındaki bir bireyin en yüksek eğitim kademesini tamamlayana kadar eğitim hayatında geçirmesi muhtemel süre, 2025’te bir önceki yıla göre yüzde 2,4 azaldı.
KADINLARDA DAHA UZUN SÜRE EĞİTİMDE
Muhtemel eğitim süresi erkeklerde yüzde 2,5 düşüşle 16,3 yıl, kadınlarda yüzde 2,4 azalışla yüzde 17,2 yıl oldu.
Kadınların erkeklere oranına göre hesaplanan cinsiyet eşitliği endeksi ise 2025’te 1,05 olarak belirlendi. 2018’de 0,97 olan endeks, 2025’te 0,08 puan artışla kadınlar lehine değişim göstermeye devam etti.
Endeksin en yüksek olduğu iller 1,13 ile Iğdır, 1,11 ile Tunceli, 1,10 ile Bartın, 1,09’ar puan ile Çankırı ve Kars olarak hesaplandı. Cinsiyet eşitliği endeksinin en düşük olduğu iller ise sırasıyla 0,97 ile Bitlis, 0,99’ar ile Şanlıurfa, Siirt ve Bayburt, 1’er puan ile Muş, Erzurum ve Batman olarak sıralandı.
KADEME ARTIKÇA OKULLAŞMA AZALDI
Muhtemel eğitim süresindeki gerileme, eğitim sisteminde kalıcılığa ilişkin soru işaretlerini artırırken Milli Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) örgün eğitim istatistikleri de okul çağındaki çocukların önemli bir bölümünün kademe artıkça eğitimden koptuğunu da ortaya koydu. Verilere göre ilkokulda okullaşma oranı yüzde 95,43 olurken yüzde 4,5’lik oran henüz daha ilkokul seviyesinde okul dışında kaldı. Bu oran ortaokul ve lisede de yüksek seyretti. Buna göre ortaokulda okullaşma oranı yüzde 89,09 olurken okulda olmayan çocuk sayısı yüzde 11 oldu. Lisede ise yüzde 82,85’lik okullaşma oranına karşı lise çağındaki gençlerin yüzde 17’sinden fazlası okula kayıtlı değil.
UMUTSUZLUK EN BÜYÜK ETKEN
Eğitim Uzmanı Ali Taştan, gençlerin geleceklerine dair umutsuzluk yaşadığına dikkat çekerek eğitimlerine devam etmek istemediklerini vurguladı. Taştan, “Artık üniversitede geçirecekleri 4 yılın ardından işsiz kalacaklarını düşündükleri için eğitime devam etmiyor, farklı alanlara yöneliyorlar. Mühendislik bitirdikten sonra asgari ücretle çalışmak istemiyor. Kısa yoldan para kazanabilecekleri farklı işlere ya da kendi işlerini kurmaya yöneliyorlar” dedi. Taştan, üniversitelerdeki eğitimin niteliğinin düşmesinin de gençlerin yükseköğretimden uzaklaşmasının başka bir nedeni olduğunu vurguladı.
Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) ve açık liselere de değinene Taştan, “MESEM’e giden öğrencilerin bazıları bir süre sonra bırakarak pasif öğrenci konuma düşüyor ya da örgün eğitimden ayrılıp açık liselere geçiyor.
Bir süre sonra orada yine kaydını yenileyemiyor, pasif öğrenci sınıfına düşüyor. Pasif öğrenci olunca bu verilere de bu çocuklar yansımıyor. Çocuklar da buraları okumamanın bir yöntemi olarak görüyor çünkü eğitim 12 yıl zorunlu ancak açık liselerde pasif öğrenci sınıfına düştüğünüz zaman yıllarca orada kalabiliyorsunuz” diye konuştu.