Bakım yükü kadınların sırtında

TÜİK, "İş ve Aile Yaşamının Uyumu" adlı özel konulu araştırma yayımladı. Araştırma, 2025 yılı boyunca "Hanehalkı İşgücü Araştırması" ile birlikte 18-74 yaş grubundaki nüfusa uygulandı. Bakım sorumluluğu kişinin aynı hanede veya hane dışında yaşayan ve düzenli olarak ilgilendiği 15 yaşın altındaki çocukları, torunları ile 15 ve daha yukarı yaştaki hasta, engelli çocukları, eşleri veya bakıma muhtaç yakınları kapsıyor.

Araştırma bakım emeğinin toplumsal cinsiyet eşitsizliğini derinleştirdiğini ortaya koydu. Bakım sorumluluğu erkeklerin işgücüne katılımını olumsuz yönde etkilemezken kadınların istihdam ve işgücüne katılım oranlarını düşürüyor. Veriler, çocuk, yaşlı ve hasta bakımının kadınların omzunda olduğunu bir kez daha ortaya koydu.

Buna göre 18-74 yaş grubundaki 59 milyon 127 bin kişinin yüzde 43,1’ini bakım sorumluluğu olanlar oluşturdu. Bu oran erkeklerde yüzde 40,6 iken kadınlarda yüzde 45,6 oldu.

TÜİK verilerine göre kadınlar için bakım sorumluluğu çalışma hayatından çekilmeyle sonuçlanıyor. Bakım sorumluluğu olan kadınlarda işgücüne katılım yüzde 37,8, erkeklerde yüzde 86,6 oldu. Bakım sorumluluğu olmayan kadınlarda ise işgücüne katılıma oranı yüzde 41,7’ye yükseliyor. Bakım sorumluluğu olan erkeklerde istihdam oranı yaklaşık yüzde 82 olurken kadınlarda istihdam oranı yüzde 34’te kaldı. Bakım yükü dolayısıyla kadınlar ya çalışma hayatına hiç giremiyor ya da kayıt dışı, güvencesiz, esnek işlere sıkışıyor.

KAMUSAL HİZMET AÇIĞI

Öte yandan kamusal kreş, yaşlı bakım merkezi, gündüz bakım evi ve evde destek hizmetleri yaygın olmadığı için bakım krizi aile içi mekanizmalara terk ediliyor. TÜİK verileri, çalışanların büyük bölümünün profesyonel bakım hizmetine erişemediğini ortaya koydu. Çocuk bakım sorumluluğu olan çalışanların yüzde 83’ü, yetişkin bakım sorumluluğu olanların ise yaklaşık yüzde 80’i herhangi bir bakım hizmeti kullanmıyor.

Bakım sorumluluğu olan istihdamdaki bireylerde çocuk bakım hizmeti kullanmayanların yüzde 50,8’i bakımı kendisi veya eşiyle birlikte yürüttüğünü ifade ediyor. Yüzde 19,7’si çocukların kendilerine bakabildiğini belirtirken yüzde 17,6’sı profesyonel bakım hizmeti maliyetinin yüksek olduğunu ve yüzde 5,5’i ise bakımı büyükanne, büyükbaba veya diğer yakınlarıyla yürüttüğünü belirtti. Yüzde 5’i ise ulaşılabilir mesafede bakım hizmetinin veya boş kontenjanının olmadığını belirtti.

Yetişkin bakım hizmetini kullanmayanların yüzde 17,9’u profesyonel bakım hizmetinin maliyetinin yüksek olduğunu ve yüzde 5,3’ü ulaşılabilecek mesafede bakım hizmetinin veya boş kontenjanın bulunmadığını beyan etti.

İş ile bakım sorumluluğunu birlikte yürütmede en önemli zorluk uzun çalışma saatleri oldu. Zorluk yaşayan 4 milyon 303 bin kişinin yüzde 38,4’ü uzun çalışma saatlerini, yüzde 26,9’u zahmetli ya da yorucu işi ve yüzde 8,9’u ev ile iş arasındaki ulaşımın uzun sürmesini neden olarak belirtti.

İSTİHDAMIN DIŞINA İTİYOR

TÜİK verileri, çocuk bakımının kadınlar açısından uzun süreli istihdam kaybına dönüştüğünü ortaya koydu. Çocuk bakımı nedeniyle işe ara veren erkeklerin tamamına yakını bir aydan kısa süreyle çalışma hayatından uzak kalırken kadınların büyük bölümü aylar hatta yıllar süren kesintiler yaşıyor.

Araştırmaya göre çocuk bakımı nedeniyle işe ara veren kadınların yüzde 48,5’i 2 ila 6 ay, yüzde 25,3’ü 6 ay ila 1 yıl, yüzde 12,7’si 1 ila 3 yıl, yüzde 5’i ise 3 yıldan uzun süre çalışma hayatından uzak kaldı.