Müjde değil, sosyal yardım tuzağı!

Emekli maaşlarına yapılacak olası zam ve iyileştirmelerle ilgili tartışmalar sürüyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın 26 Ekim'deki Kabine Toplantısı sonrasında yaptığı açıklama, emeklilerde yeni bir zam beklentisi oluşturdu. Erdoğan, 2027 bütçesinde emeklilerin ekonomik durumunu iyileştirecek mali imkânlar oluşturduklarını ve gerekli yasal düzenlemeyi yıl sonuna kadar hayata geçirmeyi umduklarını ifade etti.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz da ertesi gün TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda yaptığı açıklamada, emeklilere enflasyon artışının üzerinde bir iyileştirme sağlayacak şekilde bütçe hazırladıklarını belirtti.

Bu açıklamaların ardından kulislerde farklı zam senaryoları konuşulmaya başlandı. En düşük emekli aylığının 50 bin TL'ye çıkarılabileceği iddiası da gündeme geldi. Ancak bütçe rakamları ve ortaya atılan düzenleme seçenekleri, beklentilerin karşılanıp karşılanamayacağı konusunda soru işaretleri oluşturdu.

EMEKLİYE 50 BİN TL MÜJDESİ GERÇEKÇİ Mİ?

Kamuoyunda konuşulan 50 bin TL'lik en düşük emekli maaşı iddiası, mevcut 23 bin 552 TL'lik taban aylığa göre yaklaşık yüzde 112'lik bir artış anlamına geliyor. Ancak bütçe verileri incelendiğinde bu ölçekte bir artışın gerçekleşme ihtimalinin oldukça tartışmalı olduğu değerlendiriliyor.

2027 bütçe teklifinde sosyal güvenlik programı için ayrılan ödeneğin 1 trilyon 872 milyar TL'den 2 trilyon 887 milyar TL'ye çıkarılması öngörülüyor. Yaklaşık 1 trilyon 15 milyar TL'lik artış, ilk bakışta önemli bir kaynak gibi görünse de bu tutarın tamamı emekli maaşlarına yapılacak ek zam için kullanılmayacak.

Söz konusu bütçe kaleminden SGK'ye yapılacak ödemeler, emekli aylığı katkıları, bayram ikramiyeleri, sağlık harcamaları ve enflasyon kaynaklı artışların da karşılanması gerekiyor.

Bu nedenle bütçedeki artışın tamamının emeklilere dağıtılacağı yönündeki beklentilerin gerçekçi olmadığı belirtiliyor. Yapılabilecek olası iyileştirmenin, enflasyon farkının üzerine sınırlı bir ek artış şeklinde gerçekleşebileceği değerlendiriliyor.

65 YAŞ ÜSTÜ EMEKLİLER İÇİN YENİ DÜZENLEME İDDİASI!

Emekli maaşlarıyla ilgili tartışmalarda dikkat çeken başlıklardan biri de zam oranlarının yaş ve gelir durumuna göre belirlenmesi ihtimali oldu.

Kulislerde yer alan iddialara göre 65 yaş sınırı, emeklilere yapılacak iyileştirmelerde önemli bir kriter olarak değerlendiriliyor. Emeklinin çalışıp çalışmadığı, ev sahibi olup olmadığı, ek gelirinin bulunup bulunmadığı ve hane gelirinin de hesaplamaya dahil edilebileceği öne sürülüyor.

Bu yaklaşımın hayata geçirilmesi durumunda bütün emeklilere eşit oranda ek ödeme yapılması yerine, ekonomik durumuna ve yaşına göre farklı tutarlarda destek verilmesi gündeme gelebilir.

Ancak bu ihtimal, emeklilik hakkının sosyal yardım sistemine dönüştürülmesi tartışmasını da beraberinde getiriyor. Emekli aylığının yıllarca ödenen primlerin karşılığı olduğu, sosyal yardımın ise farklı şartlara ve gelir testine bağlı bulunduğu vurgulanıyor.

Özellikle 65 yaş altındaki emeklilerin çalışarak gelir elde edebileceği gerekçesiyle daha düşük destek alması ihtimali eleştiriliyor. Çünkü emekli olduktan sonra çalışmak zorunda kalmak, çoğu kişi için bir tercih değil, geçim sıkıntısının sonucu olarak değerlendiriliyor.

EMEKLİLİK SİSTEMİNDE ÜÇÜNCÜ BÜYÜK DEĞİŞİKLİK Mİ GELİYOR?

Emeklilik sisteminde geçmiş yıllarda yapılan düzenlemeler de yeniden tartışmaya açıldı. 1999 yılında yürürlüğe giren 4447 sayılı Kanun ile emeklilik yaşı ve geçiş koşullarında değişiklik yapılmış, milyonlarca çalışan emeklilikte yaş şartıyla karşı karşıya kalmıştı.

2008 yılında yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun ile de aylık bağlama oranları ve emekli maaşlarının hesaplanma sistemi değiştirildi. Bu düzenlemelerin uzun vadede emekli aylıklarının seviyesini olumsuz etkilediği yönündeki eleştiriler yıllardır gündemde.

2019 yılında en düşük emekli aylığı uygulamasının yeniden başlatılmasıyla birlikte milyonlarca emeklinin maaşı Hazine desteğiyle taban seviyeye tamamlanmaya başladı. Ancak kök maaşlar arasındaki farkların ve emekliler arasındaki gelir eşitsizliğinin devam ettiği belirtiliyor.

Şimdi ise yaş ve gelir kriterlerine göre farklı destekler verilmesi ihtimali, emeklilik sisteminde yeni bir değişiklik tartışmasını beraberinde getiriyor.

EMEKLİLERİN BEKLENTİSİ SADECE ZAM DEĞİL!

Emeklilerin talepleri yalnızca birkaç bin liralık ek ödemeyle sınırlı değil. Emeklilik sistemindeki yapısal sorunların çözülmesi gerektiğini savunan değerlendirmelerde şu başlıklar öne çıkıyor:

• Emekli aylıklarının hesaplanmasında kullanılan aylık bağlama oranlarının yükseltilmesi.

• Milli gelir artışının emekli maaşlarına daha yüksek oranda yansıtılması.

• En düşük emekli aylığının insanca yaşamaya yetecek seviyeye çıkarılması.

• Emekliler arasındaki maaş farklılıklarını giderecek intibak düzenlemesinin yapılması.

• 2023 yılında gündeme gelen seyyanen ödemenin memur emeklilerine de yansıtılması.

• Emeklilikte yaş ve prim şartlarından kaynaklanan eşitsizliklerin giderilmesi.

Öte yandan 2027 bütçesinde faize ayrılan ödeneğin 4 trilyon TL seviyesinde olması da kaynak tartışmalarını gündeme taşıyor.

Milyonlarca emekli şimdi yıl sonuna kadar yapılması beklenen yasal düzenlemeye odaklandı. Erdoğan ve Yılmaz'ın açıklamalarının ardından gözler hükümetin atacağı adımlara çevrilirken, emeklilerin en büyük beklentisi geçici destekler yerine kalıcı ve adil bir maaş düzenlemesi yapılması.