Yoksulluk artıyor, eğitim ve yaşam hakkı aşınıyor: Çocukluğun yükü ağır

Ülke nüfusunun 4’te biri çocuklar. 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı çerçevesinde TÜİK’in yayımladığı resmi veriler, çocukluğun ağır tablosunu ortaya koydu. On binlercesi aç, çoğu erken yaşta işçileştirilen çocuklar, krizle daha da yoksulluğa itiliyor.

Çocuk nüfusu verilerin tutulduğu 1935 yılından beri en düşük seviyesine gerilese de toplumun önemli ve ayrılmaz parçası olan çocuklardan oluşuyor. TÜİK’e göre ülkede 21 milyon 375 bin 930 çocuk var. Birleşmiş Milletler tanımına göre 0-17 yaş grubunu içeren çocuk nüfus, 1970 yılında toplam nüfusun yüzde 48,5’ini oluştururken bu oran 1990 yılında yüzde 41,8 ve 2025 yılında yüzde 24,8 oldu. Çalışma çağındaki yüz kişiye düşen çocuk sayısını ifade eden çocuk bağımlılık oranı, 2019 yılında yüzde 34,1 iken bu oran 2025 yılında yüzde 29,7’ye düştü.

Yurtta en yüksek çocuk nüfus oranına sahip kent yüzde 43,3 ile Urfa. Urfa’yı yüzde 39,2 ile Şırnak, yüzde 36,7 ile Mardin izliyor. En az çocuk yüzde 15,9 ile Dersim’de, daha sonra yüzde 16,9 ile Edirne ve yüzde 17,7 ile Kırklareli’de bulunuyor.

Ülkede her 100 evden yaklaşık 42’sinde en az bir çocuk yaşıyor. Bu çocuklardan 96 bin 83’ünün özel gereksinim raporu bulunuyor. 602 bin 729 çocuk da özel eğitim alıyor.

OKUL ÖNCESİ OKULLAŞMA YOK

Veriler, okul öncesi eğitimde katılımın da etkin sağlanamadığını ortaya koydu. TÜİK’e göre 5 yaşındaki her 100 çocuktan yaklaşık 18’i okullaşmanın dışında kaldı. İlkokul seviyesinde okullaşma oranı yüzde 95,4’te kalırken her öğretim seviyesinde oran geriledi. ortaokul seviyesinde net okullaşma oranı yüzde 89,1 ve ortaöğretim seviyesinde net okullaşma oranı yüzde 82,9 oldu. Buna göre lise seviyesinde öğrenim gören her 100 çocuktan 19’u, okulu tamamlayamadı.

İstatistiklere göre 2025 yılında toplam nüfusun yüzde 27,9’u yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında yaşadı.

YOKSULLUĞUN PENÇESİNDELER

Yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altındaki çocuk oranı toplamı da aştı. Çocuk nüfus için bu oranın yüzde 36,8 olduğu görüldü. Buna göre 7 milyon 866 bin çocuk, yoksulluğun pençesine bırakıldı. Oran oğlanlarda yüzde 36, kızlarda yüzde 37,8 oldu.

Devlet koruması altında 15 bin 508 çocuk yaşarken koruma altında bulunmayıp ailesinin yanında yardımsız bakılamayacak muhtaçlıkta olan çocuk sayısı da 181 bin 202 oldu. Özel kreş ve gündüz bakım evlerinde ücretsiz bakılan çocuk sayısı ise sadece 3 bin 322’de kaldı.

ERKENDEN İŞÇİLEŞTİRİLİP YAŞAMDAN KOPARILDILAR

Kayıtlı istihdama göre 15 yaş ve üzerindeki her 4 çocuktan biri işçi. Bu yaş grubunda işçilik oranı yüzde 25,5 iken oğlan çocuklarında bu oran yüzde 36,5’e çıkıyor. Kız çocuklarında kayıtlı çalışma da yüzde 13,9 olarak hesaplanıyor.

Her yıl onlarcası iş cinayetlerinde yaşamını yitiren çocuklar için bilinen en kanlı yıl 2025 oldu. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi’nin verilerine göre 2025’te en az 94 çocuk, çalıştırılırken iş cinayetlerinde yaşamdan koparıldı. Bu yıl Ocak’ta en az 4, Mart’ta 8 çocuk iş cinayetlerinde yaşamdan koparıldı. Çocuk Bayramı’na günler kala 18 Nisan’da 2 çocuk çalışırken öldü. Diyarbakır Ergani’de okul temizliği için çalıştıkları sırada düşen yıldırımla yaşamdan koparılan Serkan ve Kasım Yıldırım kardeşler, okul binasında paratoner önlemi alınmış olsaydı kurtulabilecekti.

AŞILAMA HIZINDA KRİTİK GERİLEME

Bebeklik çağında yapılan ve hem bireyi hem de toplumu ölümcül hastalıklardan koruma işlevi olan aşılarda dikkati çeken yavaşlama kaydedildi. TÜİK verilerine göre bebek aşılama hızında da düşüş kaydedildi. Difteri, tetanoz, boğmaca, çocuk felci ve Haemophilus influenzae tip b (Hib) hastalıklarına karşı koruma sağlayan beşli aşının aşılama hızı kritik gerileme gösterdi. 2023 yılında bebeklerin yüzde 98,8’i bu hastalıklara karşı aşılanırken 2024 yılında bu oran yüzde 96’ya kadar geriledi.