20 Kasım dünya çocuk hakları günü'nde ortaya çıkan tablo! Hakları var ama hayatları yok!
Yayın Tarihi: 20.11.2026 - 10:57 | Güncelleme Tarihi: 20.11.2026 - 11:30
20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü'nde ortaya çıkan tablo, ülkede çocukların yaşam, eğitim ve korunma haklarının kâğıt üzerinde kaldığını gösterdi. 2026’nın ilk 10 ayında en az 75 çocuk çalışırken yaşamını yitirdi, 15-17 yaş grubunda çalışan çocuk sayısı 882 bine çıktı.
Ülkede çocuklar çocukluklarını yaşayamıyor. Yoksulluk nedeniyle yeterli beslenemeyen, eğitimden koparılan, çalışmak zorunda bırakılan çocuklar şiddet, istismar ve sömürünün de hedefinde. 2026 yılının ilk 10 ayında çalışırken yaşamını yitiren çocuk sayısı en az 75'e ulaşırken, 8 milyona yakın çocuk ise yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında. Okuldan koparılan, tarikat ve cemaat yapılanmalarına mecbur bırakılan, istismara maruz kalan ve küçük yaşta evlendirilen çocukların tablosu da ağırlaşıyor. 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü'nde açıklanan veriler, çocukların yaşam, eğitim, sağlık, barınma ve korunma haklarının kâğıt üzerinde kaldığını bir kez daha ortaya koydu.
OKULA AÇ GİDİYORLAR
Nüfusun yüzde 24,8'ini oluşturan çocukların önemli bir bölümü yoksullukla mücadele ediyor. Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı'nın araştırmasına göre yaklaşık 6,7 milyon çocuk yoksulluk sınırının altında. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre de çocukların yüzde 36,8'i yaklaşık 8 milyona yakını yoksulluk veya sosyal dışlanma riskiyle karşı karşıya. OECD ülkeleri arasında çocuk yoksulluğunun en yüksek olduğu ikinci ülke Türkiye.
Bu durum beslenme sorununu da beraberinde getiriyor. Eğitim Reformu Girişimi’nin (ERG) verilerine göre maddi yetersizlik nedeniyle her 10 çocuktan biri günde taze meyve ve sebze tüketemiyor. Her dört çocuktan biri düzenli protein alamıyor. Çocukların yüzde 5,5'i yetersiz beslenme nedeniyle bodurluk yaşıyor. Buna karşın okullarda ücretsiz yemek talebi karşılanmıyor. Çocukların eğitim hakkına erişiminde de ciddi eşitsizlikler yaşanıyor. MEB’in verilerine göre yaklaşık 2 milyon çocuk örgün eğitim dışında. Ortaokuldan mezun olan 295 bini aşkın çocuk liselere hiç kayıt olmadı.Eğitimden koparılan çocuklar çalışma yaşamına sürükleniyor. DİSK-AR'ın Eylül 2026’da yayımladığı rapora göre 15-17 yaş grubunda çalışan çocuk sayısı 2025’te 882 bine çıktı. Çocukların maruz kaldığı şiddetin boyutu da arttı. TÜİK'e göre yıl boyunca 267 bin 794 çocuk mağdur olarak güvenlik birimlerine geldi veya getirildi. Çocukların karşı karşıya kaldığı bir diğer hak ihlali erken yaşta evlilikler. 2025'te 16-17 yaş grubunda 8 bin 68 kız çocuğu evlendirildi. Aynı yaş grubunda evlendirilen erkek çocuklarının sayısı 574 oldu.
∗∗∗
ÇOCUĞUN ÜSTÜN YARARI ESAS ALINMIYOR
Önce Çocuklar ve Kadınlar Derneği Başkanı avukat Müjde Tozbey, Türkiye’de çocuk hakları açısından ağır bir tabloyla karşı karşıya olunduğunu söyledi. Çocukların yalnızca istismar ve şiddet tehdidiyle değil, yoksulluk, eğitime erişememe, sağlıklı beslenememe ve güvencesiz yaşam koşullarıyla da mücadele ettiğini belirten Tozbey, sorunların birbirinden bağımsız değerlendirilemeyeceğini dile getirdi. Yoksulluğun çocukları eğitimden uzaklaştırdığını, eğitimden kopuşun ise istismar ve sömürü riskini artırdığını vurgulayan Tozbey temel sorunun çocuğun üstün yararının devlet politikalarının merkezinde olmaması olduğunu ifade etti. Çocuk yoksulluğunun yalnızca ailelerin ekonomik güçlük yaşaması anlamına gelmediğini kaydeden
Tozbey, bunun doğrudan çocuğun yaşam hakkını, gelişimini ve geleceğini etkileyen bir hak ihlali olduğunu söyledi. Okula aç giden, beslenme çantasını dolduramayan ve arkadaşlarıyla aynı sosyal imkânlara sahip olamayan çocuklara dikkat çeken Tozbey, temel ihtiyaçların sosyal yardım konusu değil, devletin yerine getirmesi gereken bir sorumluluk olduğunu vurguladı. İstismar ve şiddetle mücadelede önleyici mekanizmaların yetersiz kaldığını belirten Tozbey, yapılması gerekenleri şöyle özetledi: "Çocukları ilgilendiren bütün politikalarda çocukların üstün yararı esas alınmalı. Çocuk yoksulluğuyla mücadele, ücretsiz ve nitelikli eğitim, sağlıklı beslenme, güvenli barınma ve etkin koruma mekanizmaları bir bütün olarak ele alınmalı. Bunun yanında çocuklara yönelik şiddet ve istismar vakalarında etkin soruşturma ve yargılama süreçleri işletilmeli; kurumların ihmalleri de mutlaka araştırılmalı. Çocuk hakları yalnızca belirli günlerde hatırlanacak bir mesele değildir. 20 Kasım’da yapılan açıklamaların, yılın geri kalanında somut politikalara ve uygulamalara dönüşmesini istiyoruz. Çünkü çocukların haklarını korumak bir tercih değil, hukuki ve toplumsal bir yükümlülüktür."
∗∗∗
DÜNYA GENELİNDE 473 MİLYON ÇOCUK ÇATIŞMA BÖLGESİNDE
Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu’nun (UNICEF) 2023 verilerine göre dünya genelinde 473 milyondan fazla çocuk, başka bir ifadeyle her altı çocuktan biri, çatışmalardan etkilenen bölgelerde yaşıyor. Save the Children’ın PRIO tarafından gerçekleştirilen araştırmasına göre çatışma bölgelerinde yaşayan çocukların dünya çocuk nüfusuna oranı 1990’ların ortasında yaklaşık yüzde 10 iken 2023’te yüzde 19’a yükseldi. UNICEF’in 2025 yılı Raporu’na göre ülkelerdeki çatışmalar ve insani krizler nedeniyle dünya genelinde yaklaşık 213 milyon çocuk insani yardıma ihtiyaç duydu.