Selçuklu Mezarlığı’nda eşsiz keşif: Üzerinde ”Hz. Muhammed” yazıyor

Anadolu’daki Türk-İslam tarihinin başlangıç noktası Ani Ören Yeri’nde yürütülen kazı çalışmalarında, üzerinde kufi hatla “Hz. Muhammed” isminin altı kez tekrarlandığı bezemeli ve eşsiz bir taş gün yüzüne çıkarıldı.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Anadolu’daki Türk-İslam tarihinin başlangıç noktası kabul edilen Ani Ören Yeri’nde yer alan Selçuklu Mezarlığı’ndaki kazılarda paha biçilemez bir eserin gün yüzüne çıkarıldığını duyurdu. Arkeolojik kazılarda bulunan bezemeli taşın üzerinde kufi hatla “Hz. Muhammed” isminin altı kez tekrarlandığı tespit edildi. Bir Selçuklu kümbetine ait olduğu değerlendirilen bu eşsiz mimari parça, Anadolu’nun ilk Türk-İslam mezarlığı ve şehitliği olan bölgenin inanç dünyasına ve mimari estetiğine ışık tutuyor.

Mevlid Kandili’nde Tarihi Müjde

Bakan Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya hesabından Mevlid Kandili’nde yaptığı paylaşımda, Sultan Alparslan’ın 1064 yılındaki fethiyle Anadolu’daki Türk-İslam tarihinin kapısını aralayan Kars Ani’de sürdürülen kazı çalışmalarından gelen tarihi müjdeyi şu sözlerle paylaştı:

“Mevlid Kandili’nin manevi iklimini yaşadığımız bu mübarek gecede, Sultan Alparslan’ın 1064’teki fethiyle Anadolu’daki Türk-İslam tarihinin kapısını aralayan Ani’de eşsiz bir eseri gün yüzüne çıkardık. 2021 yılından bu yana kazı çalışmalarını sürdürdüğümüz Selçuklu Mezarlığı’nda, üzerinde kufi hatla ‘Hz. Muhammed’ isminin altı kez tekrarlandığı bezemeli bir taş bulduk. Merkezindeki sekiz köşeli yıldız biçimindeki bir motifin etrafındaki yazı kuşağında ‘Hz. Muhammed’ ismi üç kez görülüyor. Bir Selçuklu kümbetine ait olduğu değerlendirilen bu eser, ecdadımızın Peygamber Efendimiz Hazreti Muhammed’e (SAV) duyduğu derin muhabbetin asırlardır taşta yaşayan nişanesidir.”

Yarısı Günümüze Ulaşan Eşsiz Arkeolojik Belge

Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan elde edilen resmi verilere göre, Ani’deki Selçuklu Mezarlığı’nda 2021 yılından bu yana titizlikle sürdürülen arkeolojik kazılarda bulunan bu bezemeli taş, 51’e 21 santimetre ölçülerine sahip. Kabartma tekniği kullanılarak büyük bir ustalıkla hazırlanan taşta, merkezde yer alan sekiz köşeli yıldızın çevresinde kufi hat tekniğiyle “Hz. Muhammed” ismi altı kez tekrarlandı.

Ancak eserin yalnızca yarısının günümüze kadar sağlam bir şekilde ulaşabilmesi nedeniyle, bugün bu isimlerden yalnızca üçü gözle seçilebiliyor. Mezarlıktaki Selçuklu kümbetlerinden birine ait mimari bir süsleme parçası olduğu değerlendirilen bu eser; Ani’nin Türk-İslam kimliğini, dönemin inanç dünyasını ve mezarlık kültürünü somut biçimde yansıtan en önemli arkeolojik belgelerden biri olarak kayıtlara geçti.

Anadolu’daki İlk Türk-İslam Mezarlığı: Ani

Sultan Alparslan’ın 1064 yılındaki büyük fethiyle birlikte Türklerin Anadolu’ya giriş kapısı olan Ani, Anadolu’daki Türk-İslam tarihinin başlangıç noktaları arasında çok özel bir konuma sahiptir. Kazılardan elde edilen son veriler, Ani’deki Selçuklu Mezarlığı’nın Anadolu’nun ilk Türk-İslam mezarlığı ve ilk Türk şehitliği olduğunu tescillemektedir.

Ani; bünyesinde barındırdığı ilk fetih camisi, ilk cami ve ilk mescit gibi anıtsal eserleriyle de Anadolu Türk-İslam medeniyeti açısından paha biçilemez bir öneme sahiptir. Tarihçiler ve sanat tarihçileri, Ani’de yeni bulunan bu taştaki süsleme düzenlerinin; Tercan’daki 1191 tarihli Mama Hatun Kümbeti, 1224 tarihli Malatya Ulu Camii, Beyşehir’deki Eşrefoğlu Camii ile Konya’daki Tahir ile Zühre Mescidi’nde de benzer kompozisyonlarla uygulandığını vurgulamaktadır.