ABD Başkanı Donald Trump, yakıt krizine karşı kırmızı dizel kullanımına geçici izin verdi. Peki uygulama dizel fiyatlarını düşürecek mi?
ABD'de yükselen dizel fiyatları ve yakıt arzına ilişkin endişeler gündemin önemli başlıklarından biri haline gelirken, Başkan Donald Trump'tan dikkat çeken bir hamle geldi. Trump, normal şartlarda karayollarında kullanılması yasak olan ve vergi avantajına sahip kırmızı dizelin kamuya açık yollarda geçici olarak kullanılmasına izin veren kararı imzaladı.
Düzenlemeyle birlikte kırmızı dizele uygulanan federal tüketim vergisinin ödenmesi de yıl sonuna kadar ertelenecek. Uzmanlar ise kararın bazı kullanıcılar açısından kısa vadeli bir rahatlama sağlayabileceğini ancak küresel arz sorununu ve yüksek toptan dizel fiyatlarını tek başına çözmesinin beklenmediğini belirtiyor.
Kırmızı dizel nedir, neden kullanılıyor?
Kırmızı dizel, kimyasal açıdan standart dizele büyük ölçüde benzeyen ancak içerisine kırmızı boya eklenen bir yakıt türü. Boya, yakıtın karayolu vergilerinden muaf olduğunu gösteren bir işaret olarak kullanılıyor.
ABD'de bu yakıt özellikle tarım, inşaat ve karayolu dışındaki faaliyetlerde kullanılan araç ve ekipmanlarda tercih ediliyor. Normal şartlarda kamuya açık yollarda kullanılan araçlarda kırmızı dizel kullanılması yasak.
Buradaki temel ayrım yakıtın teknik özelliklerinden çok vergilendirme sistemiyle ilgili. Kırmızı dizel, standart karayolu dizelinden galon başına 24 sentlik federal dizel vergisi bakımından muaf tutuluyor.
Trump'ın son kararı ise söz konusu yasağa geçici bir istisna getiriyor.
ABD ne kadar dizel tüketiyor?
Wood Mackenzie analisti Jim Mitchell'in Reuters'a yaptığı değerlendirmeye göre, arazi tipi dizel ABD'deki toplam dizel tüketiminin yaklaşık yüzde 30'unu oluşturuyor. Bu miktarın yıllık yaklaşık 18,2 milyar galona ulaştığı belirtiliyor.
Federal verilere göre ABD ulaşım sektöründe günlük yaklaşık 123 milyon galon, yıllık ise yaklaşık 45 milyar galon dizel tüketiliyor.
Bir ABD galonu yaklaşık 3,785 litreye karşılık geliyor. Ulaşım sektöründeki dizel tüketimi, ülkedeki yıllık yaklaşık 60 milyar galonluk toplam damıtılmış yakıt tüketiminin yaklaşık dörtte üçünü oluşturuyor.
ABD'de yakıt krizi neden büyüdü?
Dizel fiyatlarındaki yükselişte küresel yakıt arzına yönelik endişeler önemli rol oynuyor.
ABD ile İran arasındaki çatışmaların yanı sıra Ukrayna'nın Rusya'daki rafinerilere yönelik saldırılarının artması ve küresel yakıt stoklarındaki gerileme, arz konusunda baskı oluşturdu.
ABD'de dizel fiyatları son dönemde 6,53 dolarla rekor seviyeye kadar yükseldi. Pazartesi günü ortalama fiyatın 6,32 dolar seviyesinde olduğu belirtilirken, bu rakam da tarihsel açıdan oldukça yüksek bir seviyeye işaret ediyor.
Yükselen yakıt maliyetleri özellikle kamyon taşımacılığı ve tarım sektöründe faaliyet gösteren ABD'lileri etkilerken, Trump yönetimi fiyatları aşağı çekmek için farklı seçenekleri değerlendirmeye başladı.
‘Kırmızı dizel’ kararı fiyatları düşürür mü?
Uzmanların değerlendirmelerine göre kararın tüketicilere sağlayacağı avantajın sınırlı kalması bekleniyor.
Kansas Eyalet Üniversitesi tarım ekonomisi profesörü Gregg Ibendahl, uygulamanın ilk bakışta görüldüğünden daha düşük bir etki yaratacağını ve benzin fiyatlarını doğrudan düşürmesinin beklenmediğini ifade etti.
Rystad Energy analisti Preben Sorli de vergi avantajından yararlanabilecek kullanıcılar açısından bir miktar rahatlama sağlanabileceğini ancak düzenlemenin temel toptan dizel fiyatını değiştirmeyeceğini belirtti.
Bunun nedeni ise uygulamanın yakıt arzını önemli ölçüde artırmaması. Rafinerilerin yakıtlarını piyasa fiyatlarından satmaya devam etmesi beklenirken, düzenlemenin en belirgin etkisinin federal vergi gelirlerinde düşüş olması öngörülüyor.
ABD'de dizelin galon fiyatının 6,32 dolar olduğu dikkate alındığında, yaklaşık 24,3 sentlik federal vergi toplam fiyatın yaklaşık yüzde 4'üne denk geliyor. Vergi avantajının tamamının tüketiciye yansıması halinde bile bunun dizel fiyatlarını eski seviyelerine döndürmesi beklenmiyor.
Ayrıca eyaletler tarafından uygulanan yakıt vergileri federal düzenlemeden bağımsız olarak devam ediyor.
Türkiye’de kırmızı dizel uygulaması var mı?
ABD'deki kırmızı dizel sisteminin Türkiye'de doğrudan bir karşılığı bulunmuyor.
Türkiye'de tarım sektöründe kullanılan mazotun maliyetine yönelik destekler ise farklı bir mekanizma üzerinden uygulanıyor. Dolayısıyla ABD'de alınan kararın Türkiye'deki akaryakıt fiyatlarına doğrudan bir etkisi bulunmuyor.
Uzmanların değerlendirmeleri, Trump'ın kararının özellikle belirli kullanıcı grupları için maliyetleri bir miktar azaltabileceğini ancak küresel petrol ve dizel piyasasındaki arz sorunlarını ortadan kaldıracak kapsamda olmadığını gösteriyor.