Toplumun yaklaşık yüzde 1’ini etkilediği düşünülen çölyak hastalığı, yalnızca bağırsakları değil tüm vücudu etkileyebilen ciddi bir otoimmün rahatsızlık. Uzmanlar, "sessiz çölyak" riskine karşı erken tanı ve glutensiz beslenme uyarısında bulunuyor.
Çölyak Hastalığı Nedir? Gluten Bağırsağı Nasıl Etkiliyor?
Çölyak hastalığı; buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda bulunan gluten proteinine karşı bağışıklık sisteminin verdiği anormal yanıt sonucu gelişen kronik bir ince bağırsak hastalığıdır. Gluten tüketildiğinde bağışıklık sistemi bu proteini zararlı olarak algılar ve ince bağırsağın iç yüzeyine saldırır.
Bu saldırı, bağırsakta besin emilimini sağlayan "villus" adı verilen yapıları tahrip eder. Villusların düzleşmesiyle birlikte demir, folik asit ve diğer vitamin-minerallerin emilimi bozulur. Sonuç olarak kansızlık, kemik erimesi ve çeşitli sistemik sorunlar ortaya çıkabilir.
Uzmanlara göre çölyak yalnızca bir sindirim sistemi hastalığı değil; bağışıklık sistemini ilgilendiren, tüm vücudu etkileyebilen otoimmün bir tablodur.
Sessiz Çölyak Tehlikesi: Belirti Olmadan İlerleyebilir
Çölyak hastalığı her zaman tipik belirtilerle seyretmez. “Sessiz çölyak” olarak tanımlanan tabloda hastalar uzun süre hiçbir şikâyet yaşamayabilir. Yapılan değerlendirmelerde, her 1 belirti gösteren vakaya karşılık yaklaşık 7 belirtisiz vaka olabileceği ifade ediliyor.
Sık görülen belirtiler arasında şunlar yer alıyor:
Kilo kaybı
Karında şişkinlik ve gaz
Kronik ishal ya da kabızlık
Demir eksikliği anemisi
Yorgunluk ve halsizlik
Kemik ve eklem ağrıları
Osteoporoz
Depresyon ve anksiyete
Ağız içi yaralar
Kaşıntılı cilt döküntüleri
Kadınlarda adet düzensizliği, kısırlık ve tekrarlayan düşükler de çölyakla ilişkili olabilir. Çocuklarda ise en çarpıcı bulgu büyüme geriliğidir. Gluten içeren ek gıdalara geçiş sonrası kilo alımının yavaşlaması ve boy uzamasının geri kalması önemli bir uyarı işareti olarak kabul edilir.
Tanı ve Tedavide Altın Kural: Ömür Boyu Glutensiz Diyet
Çölyak hastalığının tanısı; serolojik testler, genetik incelemeler (HLA-DQ2 ve HLA-DQ8) ve kesin olarak ince bağırsak biyopsisi ile konur. Uzmanlar, tanı sürecinde kişinin gluten tüketmeye devam ediyor olmasının önemine dikkat çekiyor; aksi halde test sonuçları yanıltıcı olabilir.
Hastalığın tek etkili tedavisi ise ömür boyu glutensiz diyettir. Bu süreçte:
Buğday, arpa ve çavdar tamamen diyetten çıkarılmalı
Paketli ürün etiketleri dikkatle okunmalı
İşlenmiş gıdalardaki "gizli gluten" riskine karşı bilinçli olunmalı
Çapraz bulaşma önlenmeli
Diyet mutlaka hekim ve diyetisyen kontrolünde planlanmalı
Gluten içeren besinler arasında ekmek, makarna, bulgur, kuskus, kek, bisküvi ve malt içeren içecekler yer alırken; sebze-meyveler, baklagiller, pirinç, mısır, patates, işlenmemiş et ürünleri ve yumurta güvenle tüketilebilir.
Dünya genelinde toplumun yüzde 0,5–1’ini etkilediği tahmin edilen çölyak hastalığı; Tip 1 diyabet, otoimmün tiroid hastalıkları ve birinci derece akrabasında çölyak bulunan kişilerde daha sık görülüyor.
Uzmanlar, açıklanamayan kansızlık, kronik sindirim şikâyetleri veya büyüme geriliği gibi belirtiler yaşayan kişilerin mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurması gerektiğini vurguluyor. Erken tanı ve doğru beslenme ile çölyak hastaları sağlıklı ve kaliteli bir yaşam sürdürebiliyor.