Video oyunlarının insan beynine etkisi uzun yıllardır tartışılıyor. Kimi oyunların dikkati ve hafızayı güçlendirdiğini savunurken, kimi görüşler bu etkinin sınırlı olduğunu öne sürüyor. 2026 yılında yayımlanan kapsamlı bir bilimsel araştırma ise konuya ilişkin dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu. 14 bin 245 kişinin verilerinin incelendiği çalışmada, video oyunu oynama ile bilişsel yetenekler arasında küçük ancak anlamlı bir pozitif ilişki tespit edildi.
14 bin 245 kişinin verileri incelendi
Shanghai Normal University'den Rumei Zhao ve çalışma arkadaşlarının hazırladığı araştırma, Acta Psychologica dergisinde yayımlandı. Sistematik derleme ve meta-analiz yöntemiyle gerçekleştirilen çalışmada, 2005 ile Ağustos 2025 arasında yayımlanan 133 araştırma değerlendirildi.
Toplam 14 bin 245 katılımcının verilerinin ele alındığı analizde, 269 farklı etki büyüklüğü bir araya getirildi. Araştırmacılar video oyunları ile bilişsel beceriler arasındaki ilişkiyi hafıza, mekânsal yetenek, görsel dikkat, bilişsel kontrol ve zeka olmak üzere beş ayrı başlıkta inceledi.
Elde edilen sonuçlar, oyun oynama ile bilişsel yetenekler arasında küçük düzeyde olumlu bir bağlantı bulunduğunu gösterdi. Ancak araştırma, video oyunu oynayan herkesin daha zeki hale geldiği anlamına gelmiyor.
Oyun oynayanlar bazı bilişsel testlerde daha başarılı
Oyuncular ile az oyun oynayan veya hiç oynamayan kişileri karşılaştıran 94 araştırmada, özellikle görsel dikkat, bilişsel kontrol ve mekânsal yetenek alanlarında olumlu sonuçlar elde edildi.
Bu bulgular, düzenli oyun oynayan kişilerin bazı zihinsel görevlerde daha başarılı performans gösterebildiğine işaret ediyor. Ancak söz konusu çalışmalar, oyuncular arasındaki farkları ortaya koyuyor; bu farkların doğrudan oyun oynamaktan kaynaklandığını tek başına kanıtlamıyor.
Araştırmanın neden-sonuç ilişkisini değerlendirmek açısından daha önemli bölümü ise kontrollü deneylerden oluşuyor.
Kontrollü deneylerde en dikkat çekici sonuç hafızada
Araştırmacılar, toplam 1.012 katılımcıyı kapsayan 22 kontrollü çalışmadan elde edilen 76 etki büyüklüğünü ayrıca değerlendirdi. Bu analizde video oyunu oynamanın bilişsel performans üzerinde küçük ancak istatistiksel açıdan anlamlı bir olumlu etkisi olduğu belirlendi.
Bununla birlikte beş bilişsel alanın tamamında aynı sonuç görülmedi. Özellikle zeka başlığında video oyunu oynamanın anlamlı bir artış sağladığına ilişkin kanıt bulunamadı. Bu nedenle araştırmadan hareketle oyunların IQ seviyesini yükselttiğini söylemek mümkün değil.
Kontrollü deneylerde en belirgin olumlu etkinin hafıza alanında görülmesi ise araştırmanın öne çıkan sonuçlarından biri oldu.
Portal 2 ve Super Mario gibi oyunlar da araştırmalarda yer aldı
İncelenen araştırmalarda yalnızca tek bir oyun türü değerlendirilmedi. Aksiyon, strateji, bulmaca, spor, simülasyon ve gerçek zamanlı strateji gibi farklı kategorilerdeki oyunlar çalışmalara dahil edildi.
Önceki deneylerde Portal 2, Tetris, Super Mario Bros., Mario Kart DS, Nintendo Wii Sports, StarCraft II ve The Sims 2 gibi oyunlardan yararlanıldı. Bazı çalışmalarda katılımcılar birkaç seans oyun oynarken, bazılarında haftalar boyunca süren ve onlarca saate ulaşan uygulamalar gerçekleştirildi.
Araştırmacılar; yaş, cinsiyet, sağlık durumu, kültürel çevre, oyun türü ve uygulama süresi gibi değişkenlerin kontrollü deneylerde sonuçları anlamlı biçimde değiştirdiğine dair yeterli kanıt bulamadı.
Video oyunları zekayı gerçekten geliştiriyor mu?
Araştırmanın ortaya koyduğu tablo, video oyunlarının zihinsel beceriler üzerinde belirli ölçüde olumlu etkileri olabileceğini gösteriyor. Ancak oyun sırasında gelişen bir becerinin günlük yaşamın farklı alanlarına da aynı şekilde aktarılacağı kesin değil.
Bilimsel literatürde bu konu, yakın ve uzak aktarım ayrımıyla ele alınıyor. Bir kişinin oyun içinde veya oyuna benzeyen bir testte daha başarılı hale gelmesi, tamamen farklı zihinsel görevlerde de aynı gelişimi göstereceği anlamına gelmiyor.
Çalışmada ayrıca oyun sürelerinin, seans sıklıklarının ve takip dönemlerinin araştırmadan araştırmaya değişmesi gibi sınırlılıklara dikkat çekildi. Bazı araştırmalarda yeterince doğrulanmamış öz bildirim ölçümlerinin kullanılması da sonuçların değerlendirilmesinde temkinli olunmasını gerektiriyor.
yaşam
Uzmanlar daha uzun süreli araştırmalara ihtiyaç duyuyor
14 bin 245 kişinin verisini bir araya getiren kapsamlı analiz, video oyunları ile bilişsel yetenekler arasında küçük bir olumlu ilişki bulunduğunu ortaya koyuyor. Kontrollü deneylerde ise en belirgin etkinin hafıza alanında görüldüğü belirtiliyor.
Buna karşın araştırma, video oyunlarının zekayı kesin olarak artırdığını veya ekran başında geçirilen her saatin zihinsel performansı yükselttiğini kanıtlamıyor. Oyunların farklı bilişsel beceriler üzerindeki etkilerinin ve bu etkilerin günlük yaşama ne ölçüde yansıdığının anlaşılması için daha geniş örneklemli, uzun süreli araştırmalara ihtiyaç duyuluyor.
Sonuç olarak video oyunları yalnızca bir eğlence aracı olarak değerlendirilmeyebilir. Ancak zihinsel gelişim üzerindeki etkileri konusunda kesin yargılara varmak için mevcut bilimsel bulgular henüz yeterli değil.